Η Επιστήμη της Πληροφορίας και η ενότητα της γνώσης

1452535_10152003249305865_1300693137_nΠάνος Α. Λιγομενίδης,ακαδημαϊκός
-Διάλεξη στην Ακαδημία Αθηνών.-

1. Καθημερινότητα και γνώση

Στα εκατό χρόνια που μόλις πέρασαν στην ιστορία αναπτύχθηκαν παράξενες και θεμελιωδώς συναρπαστικές ιδέες για τον χώρο και τον χρόνο, για την ύλη και την αντίληψη της πραγματικότητας του κόσμου μας. Στις μέρες μας, οι επαναστατικές ιδέες της αναγεννησιακής αυτής περιόδου φτάνουν και στο ευρύτερο κοινό, όμως μαζί με την ανάπτυξη μιας αβέβαιης, βίαιης, και πολύπλοκης κοινωνίας.
Οι περισσότεροι από εμάς καταναλώνουμε την ζωή μας χωρίς να καταλαβαίνουμε σχεδόν τίποτε για την κοσμική μηχανή που παράγει το φως, την βαρύτητα, την ζωή και την νόηση, χωρίς να απορήσουμε για τον κόσμο που μάς περιβάλλει, ή για την παρουσία του ανθρώπου πάνω σε αυτόν τον πλανήτη. Συνήθως περιορίζουμε τα ενδιαφέροντα μας στην ρουτίνα της καθημερινότητας και πασχίζουμε να δώσουμε νόημα ζωής και να αντιμετωπίσουμε τις ανασφάλειες που προκαλεί η άγνοια, με διάφορες επιδιώξεις απόκτησης κοινωνικού γοήτρου.
Ο άνθρωπος, – ο οποίος στο θέμα του μεγέθους του, των διαστάσεων του χώρου που κατέχει, απέχει περίπου το ίδιο από τα μικροσκοπικά στοιχειώδη συστατικά της ύλης και από τα τεράστια άστρα του αχανούς διαστήματος – , επιθυμεί να είναι κάτι περισσότερο από ζωντανή αστρική σκόνη, και θέλει να διευρύνει τους ορίζοντες των αναζητήσεων του ώστε να περιλάβουν και το πολύ μικρό, και το πολύ μεγάλο, και το πολύ γρήγορο. Είναι έντονη η τάση του ανθρώπου για υπερβατικές αναζητήσεις, όπως είναι και η επιθυμία του να αποκτήσει η «παρουσία» μας στην ζωή κάποιο οικουμενικό νόημα. Από την πλευρά της θρησκευτικότητας, αναμιγνύουμε τις κατευναστικές απόψεις κάποιων θρησκευτικών ή μυστικιστικών δογμάτων με τις περιορισμένες απαντήσεις που προσφέρουν οι αναζητήσεις της επιστήμης και της φιλοσοφίας.
Από την αρχή, η επιστήμη διευρύνει όλες τις αισθήσεις μας. Διευρύνει την όραση μας πέραν της φωτεινής ενέργειας, και την ακοή μας πολύ πέραν των ακουστικών συχνοτήτων των μορίων της ύλης, που περιορίζονται από 20 έως περίπου 20.000 παλμούς στο δευτερόλεπτο. Θα μπορούσε να ρωτήσει κανείς, «γιατί ήρθαμε στον κόσμο μας με τόσα φυσιολογικά μειονεκτήματα;» Και από την άλλη μεριά, τι μπορούμε να πούμε για τις περιπτώσεις του Μότσαρτ, του Ντα Βίντσι, του Αϊνστάϊν, και πολλών άλλων τέτοιων φαινομένων; Πώς οδηγηθήκαμε στις επιστημονικές και πολιτιστικές επαναστάσεις της αρχαίας Ελλάδας και του 20ου αιώνα; Πώς θα μπορούσε να εξηγηθεί η έμφυτη ικανότητα του ανθρώπου για «αφαίρεση», διαλογισμό, και δημιουργικό πλεονέκτημα; Μήπως η καταπληκτική, σχεδόν παράλογη, αποτελεσματικότητα των μαθηματικών στην κωδικοποίηση της φύσης, και τα απίστευτα επιτεύγματα των επιστημόνων και των φιλοσόφων, υποδηλώνουν απέραντες δυνατότητες για τον νου μας; Με συναρπάζει το γεγονός ότι ζούμε σε μια εποχή που μπορούμε να ανακαλύψουμε πως δεν υπάρχουν όρια στην επιστημονική γνώση, ίσως και στην κατανόηση.
Οι απαντήσεις της επιστήμης για το πώς λειτουργεί η φύση περιορίζονται στην πάντοτε αμφισβητούμενη «αντικειμενική αλήθεια». Στις μέρες μας, ένας αυξανόμενος αριθμός σκεπτόμενων ανθρώπων ασχολούνται με τέτοια ερωτήματα αναζητώντας απαντήσεις από την επιστήμη, και συνήθως μένουν έκπληκτοι από τις ανακαλύψεις.
………
11. Υπάρχουν όρια στην επιστημονική γνώση;

Η γενική αίσθηση για τα όρια της επιστημονικής γνώσης προέκυψε από την αδυναμία της επιστήμης να δώσει απαντήσεις στα θεμελιώδη «έσχατα» ερωτήματα. Η επιστήμη μπορεί να απαντά «σε κάθε επιστητό». Δεν έχει όρια σε αυτό που μπορεί να κάνει. Δεν θα είχε νόημα να ρωτούσαμε αν ένα αυτοκίνητο «μπορεί να πετάξει», αφού δεν φτιάχτηκε για τον σκοπό αυτόν. Για ερωτήματα όπως «από πού προήλθαμε, και αν έχει σκοπό η ζωή», θα πρέπει να απευθυνθούμε στην μεταφυσική, στην διαίσθηση και στον μυστικισμό, στην ποίηση και στην λογοτεχνία, στην μουσική και στην τέχνη, στις όποιες «απαντήσεις» δεν απαιτούν επιβεβαίωση του «σωστού» ή του «λανθασμένου», ούτε μπορούν να στηρίζονται σε δεδομένα της εμπειρίας ή του πειραματισμού. Τέτοιες απαντήσεις δεν μπορούν να μάς απαλλάξουν από την αγωνία της μη-κατανόησης. Μπορούν, όμως, να μάς δώσουν αισθητική ικανοποίηση και ψυχική γαλήνη.
Η ανάπτυξη της «επιστημονικής γνώσης», της πιο πετυχημένης «επιχείρησης» του ανθρώπου από όσες ασχολήθηκε ποτέ, έδωσε σποραδικά στα τελευταία χρόνια την εντύπωση πως εξάντλησε τα όρια της. Το 1979, κατά την διάρκεια της επίσημης διάλεξης για την εγκατάσταση του ως Lucasian Professor στο Πανεπιστήμιο Cambridge, ο Stephen Hawking έθεσε το ερώτημα αυτό για την ανάπτυξη της γνώσης στην θεωρητική φυσική. Μέχρι σήμερα δεν φαίνεται να είναι πιο κοντά το τέλος της γνώσης στην θεωρητική φυσική, από ό τι τότε.
Εν τούτοις, και αν μέχρι τώρα είχε ανακαλυφθεί μια «Θεωρία των Πάντων» (a Theory of Everything), τότε θα ήταν μόνο σαν να είχαμε μάθει τους κανόνες ενός διαλογικού παιγνίου σαν το σκάκι, δηλαδή θα είχαμε επιτύχει μόνο το πρώτο βήμα στην συναρπαστική διαδικασία να γίνουμε εξαιρετικοί παίχτες (grandmasters) του παιγνίου. Η σημασία της διορατικότητας (της οξυδέρκειας) πάντοτε ελλοχεύει «πίσω από την άγουρη γνώση».
Τα όρια της γνώσης ξεμακραίνουν στο θολό μέλλον, και η τέχνη θωπεύει την αγωνία μας. Η επιστήμη, όπως και η μεταφυσική της τέχνης, μπορούν και μάς επιτρέπουν να πετάξουμε πολύ ψηλά, μέχρι ο Ήλιος να λιώσει τα κέρινα φτερά μας.
Ο Stephen Hawking, σχολιάζοντας την χειμαρρώδη και δραματική ανάπτυξη της Επιστήμης της Πληροφορίας και της Τεχνολογίας των Ηλεκτρονικών Υπολογιστών στην δεκαετία του 1970 και του 1980, διαβεβαίωσε πως η ανάπτυξη της γνώσης και η εξέλιξη θα είναι αδιανόητη χωρίς την βοήθεια της Επιστήμης της Πληροφορίας και της Τεχνολογίας των Ηλεκτρονικών Υπολογιστών.

12. Παιδεία

Επειδή «όλα ανάγονται στην Παιδεία», έτσι και όλες οι διαλέξεις πρέπει να κλείνουν με έστω δύο λόγια για την Παιδεία μας.
Η κατανόηση κι η υποταγή των δυνάμεων της φύσης στον ζυγό της συμβολικής και της μαθηματικής περιγραφής, υπήρξαν πηγή εξουσίας του ανθρώπου πάνω στην φύση. Το γεγονός αυτό άφησε έκθαμβο τον άνθρωπο και τον έκανε ανταγωνιστικό, αλλά και ανόητο και υπερόπτη. Πολλές φορές χρησιμοποίησε την εξουσία της επιστήμης και της τεχνολογίας απερίσκεπτα. Τα αγαθά της φύσης καταναλώνονται με γρήγορο ρυθμό και το φυσικό περιβάλλον ρυπαίνεται. Χρειάζεται κατεπειγόντως να ενηλικιωθούμε και να πάρουμε το γίγνεσθαι της φύσης και του εαυτού μας στα χέρια μας.
Οι συγγραφείς μυθιστορημάτων επιστημονικής φαντασίας έχουν αναφερθεί συχνά στην αποβίβαση παράξενων «εξωγήινων» όντων πάνω στην Γη. Τότε, όλοι οι άνθρωποι ξεχνάνε τις φιλονικίες και τους εγωισμούς των, και ενώνονται για να αποτρέψουν την απειλή. Ε, λοιπόν, οι «εξωγήινοι» έχουν αποβιβαστεί στην Γη από καιρό και βρίσκονται ανάμεσα μας. Είναι οι βλαπτικές μηχανές που κατασκευάστηκαν. Είμαστε εμείς οι ίδιοι οι άνθρωποι. Οι επιδιώξεις κυριαρχίας και κατάκτησης μπορεί, στην καλλίτερη περίπτωση, να έφεραν κάποιες βελτιώσεις, αλλά με μεγάλο τίμημα συλλογικών καταστροφών και θυσιών των πολλών. Όπως το είπαμε πιο πάνω: «όλα ανάγονται στην Παιδεία».
Η Παιδεία του 21ου αιώνα θα χαρακτηρίζεται όλο και πιο πολύ από τις μεθοδολογίες και τα εργαλεία διαχείρισης της πληροφορίας. Πρώτιστα θα πρέπει να χρησιμοποιήσουμε την τεχνολογία της πληροφορικής για να ξεριζώσουμε τον αναλφαβητισμό και την αμάθεια. Όπως οι επιστήμονες του 20ου αιώνα πέτυχαν μεγάλες αποκαλύψεις για το πώς λειτουργεί η φύση, στον 21ο αιώνα θα πρέπει να περιμένουμε μεγάλες προόδους στην διαχείριση της πληροφορίας σχετικά με την επίλυση θεμελιωδών κοινωνικών και οικονομικών προβλημάτων, και την προαγωγή της γνώσης για τους πολλούς. Θα κατανοήσουμε την δομή και την λειτουργία των συστημάτων πολυπλοκότητας και των δικτύων που συνδέουν και συσχετίζουν τα πάντα, αρκεί να διατηρήσουμε τις δύο απαραίτητες ποιότητες της έρευνας, την περιέργεια και τον ενθουσιασμό για το παράδοξο και το καινούριο.
Για να διαβάσετε όλη τη διάλεξη του Ακαδημαϊκού Πάνου Α. Λιγομενίδη   εδώ

About Anna's Pappa blog

Διαχειρίστρια του Anna's Pappa blog. Το ιστολόγιο που θέλει να γίνει ένας τόπος συνάντησης παιδιών, δασκάλων και γονέων. Είμαι δασκάλα στο 18ο Δημοτικό Σχολείο Θεσσαλονίκης και συγγραφέας παιδαγωγικών. Όλα τα χρόνια στην εκπαίδευση δίδαξα διαθεματικά και διεπιστημονικά. Πιστεύω μου είναι ότι όλα τα παιδιά έχουν το δικαίωμα να μάθουν πώς να μαθαίνουν και να αποκτούν δεξιότητες. Τα ευτυχισμένα παιδικά χρόνια διαρκούν μια ολόκληρη ζωή!!
This entry was posted in εκπαιδευτικά άρθρα and tagged . Bookmark the permalink.

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s