Η σχολική μας αίθουσα απελευθερώνει την παιδική ευρηματικότητα;

1010020_10151796624265865_1992266091_nΆννα Παππά
Δασκάλα – Συγγραφέας

Τα σχολεία ακολουθούν όλα ένα πανομοιότυπο μοντέλο σχολικού χώρου. Οι παρατηρούμενες διαφοροποιήσεις, από σχολείο σε σχολείο, αφορούν κυρίως στην αισθητική των κτιρίων και λιγότερο στα λειτουργικά τους χαρακτηριστικά.
Οι αίθουσες διδασκαλίας είναι τετράγωνες ή ορθογώνιες, παρατεταγμένες στη σειρά, χωρίς λειτουργική σχέση μεταξύ τους, ούτε και με άλλους εσωτερικούς ή υπαίθριους σχολικούς χώρους. Σε ένα τέτοιο πλαίσιο, είναι επόμενο ότι ο βαθμός παιδαγωγικής αλληλεπίδρασης στην τάξη να παραμένει σε πολύ χαμηλά επίπεδα.
Η σχολική αίθουσα, συνεπώς, και κατά προέκταση όλο το σχολείο είναι αποκομμένο από το περιβάλλον, απομονωμένο και εσωστρεφές. Ιδιαίτερα μέσα στην τάξη, η διαρρύθμιση της επίπλωσης και η διακόσμηση της αίθουσας ευνοούν τη ανάπτυξη ορισμένων, και συγκεκριμένων κάθε φορά, πρακτικών στο χώρο και σχημάτων επικοινωνίας από το δάσκαλο και τους μαθητές.
Επί αυτού του εδάφους, αναφύεται το εύλογο ερώτημα, πώς δηλαδή ο δάσκαλος θα διαμορφώσει και θα διακοσμήσει την αίθουσά του ώστε να γίνει πρακτική, χρηστική, λειτουργική και ταυτόχρονα ευχάριστη.
Το μοντέλο της σχολικής αίθουσας παραμένει αμετάβλητο και πανομοιότυπο με αυτό που υπήρχε στις τάξεις πριν μερικές δεκαετίες. Δηλαδή θρανία σε παράλληλες σειρές προσανατολισμένες στον μαυροπίνακα και στην έδρα που βρίσκεται πάνω σε βάθρο εποπτείας, κοντά στα παράθυρα. Για παράδειγμα, η τοποθέτηση των θρανίων, της έδρας, του πίνακα, «υποδεικνύουν» τις θέσεις και τον τρόπο ενέργειας του καθενός, τις διαδρομές που θα ακολουθήσει καθώς μετακινείται και, κυρίως, τις διατάξεις χώρου που πλαισιώνουν την ανάπτυξη της επικοινωνίας στην τάξη. «Υποδεικνύουν», λοιπόν, μια μορφή εκπαιδευτικής χρησιμοποίησης του χώρου, η οποία δεν μπορεί να αλλάξει αν δεν διαφοροποιηθεί η διαρρύθμιση της αίθουσας.
Ποιο είναι το οπτικό πεδίο του μαθητή μέσα σε μία τέτοια αίθουσα;
Είναι η πλάτη του συμμαθητή του που κάθεται μπροστά του, μερικά ακόμη κεφάλια, και στο βάθος ο μαυροπίνακας. Σταθερές οι θέσεις και ακόμη πιο σταθερός και χωρίς αλλαγές ο τρόπος διδασκαλίας.
Ο πίνακας είναι το κεντρικό στοιχείο του διδακτικού χώρου. Είναι στοιχείο εκπαιδευτικό και ταυτόχρονα συμβολικό. Ο μαθητής παρακολουθεί τον δάσκαλό του που διδάσκει, με τη χρήση του πίνακα. Στον πίνακα στέκεται όρθιος και εξετάζεται ο μαθητής. Ο πίνακας είναι το πεδίο της εκπαιδευτικής εξουσίας.
Ο πίνακας ευθύνεται για τον μονολειτουργικό χαρακτήρα του σχολικού χώρου. Η σχέση του με τη σχολική αποτυχία είναι άμεση. Ο πίνακας πλέον, από μόνος του, δεν προσφέρει την παραμικρή δυνατότητα αυτοεξέλιξης ούτε του δασκάλου, ούτε του μαθητή.
Βέβαια, στην πράξη, οι μαθητές δεν χρησιμοποιούν το χώρο ακριβώς με τον τρόπο που προβλέπεται: συνήθως υιοθετούν πρακτικές και σχήματα επικοινωνίας που αποκλίνουν από τις «επίσημες» εκδοχές και συχνά μάλιστα τις παραβιάζουν.
Εάν ο χώρος της αίθουσας μείνει ως έχει, δύο τινά θα εξακολουθεί να παράγει: τη διδακτική δυσκολία και την σχολική αποτυχία των μαθητών.
Όμως ο αληθινός δάσκαλος έχει προ πολλού ξεφύγει από τα ασφυκτικά πλαίσια της στασιμότητας. Έκανε τη δύσκαμπτη αίθουσα ευέλικτη και λειτουργική. Έκανε την ατομική μάθηση ομαδική και συνεργατική. Έκανε τους μαθητές ενεργητικούς και δημιουργικούς. Τους έκανε και δέκτες αλλά και πομπούς ταυτόχρονα. Απελευθέρωσε την παιδική ευρηματικότητα. Άνοιξε διάπλατα τα φτερά των μαθητών.
Τα θρανία δεν είναι πλέον σε παράλληλες σειρές αλλά σε ομάδες. Οι μαθητές δεν κοιτάζουν την πλάτη των συμμαθητών τους αλλά τα πρόσωπά τους. Τίποτε δεν είναι κρυφό, ατομικό, προσωπικό. Τίποτε δεν γίνεται ιδιωτικά.
Η έδρα και το βάθρο εποπτείας έχασαν τον μυθικό τους συμβολισμό. Ο δάσκαλος περιφέρεται ανάμεσα στις ομάδες των μαθητών του. Εκεί είναι η θέση του. Η έδρα μετατράπηκε σε πάγκο εργασίας όλης της ομάδας.
Ο μαυροπίνακας έχασε το μονοπώλιο της απεικόνισης λέξεων αριθμών και σχημάτων. Η ψηφιακή τεχνολογία είναι ο ανταγωνιστής ή μάλλον ο συναγωνιστής. Υπάρχουν βέβαια και άλλοι συναγωνιστές.
Η τάξη μπορεί και παίρνει πολλές μορφές ακόμη και στη διάρκεια της ημέρας (όπως «παραδοσιακή», μορφή «εργαστηρίου» ή «ομαδο-συνεργατική»). Οι νέες μορφές οργάνωσης και χρησιμοποίησης του χώρου συντελούν στην προώθηση βασικών εκπαιδευτικών στόχων, όπως η ανάπτυξη της φαντασίας, της δημιουργικότητας και της πρωτοβουλίας των παιδιών.
Η ύπαρξη σημείων αναφοράς στο χώρο συμβάλλει αποτελεσματικά στη δημιουργία ενός θετικού ψυχοπαιδαγωγικού κλίματος στην τάξη.
Τα παιδιά πρέπει να έχουν πρόσβαση σε ένα περιβάλλον εγγραμματισμού που βοηθά στην εξέλιξη των δεξιοτήτων τους, καθώς και στην ένσκοπη χρήση της προφορικής γλώσσας και τη βίωση της με τρόπο που καθιστά δυνατή τη δημιουργία νοήματος. Η γωνιά της βιβλιοθήκης παίζει βασικό ρόλο στο μαθησιακό περιβάλλον γραπτού λόγου, αλλά και στην ανάπτυξη της φιλαναγνωσίας και καλύπτει πληροφοριακές, μορφωτικές και ψυχαγωγικές ανάγκες των παιδιών. Αξιοποιείται όμως από τον εμψυχωτή δάσκαλο για την ανάπτυξη και πολλών άλλων δραστηριοτήτων που αυξάνουν την αλληλεπίδραση μεταξύ παιδιών και περιβάλλοντος και προσφέρουν ευκαιρίες.
Κάθε χώρος της αίθουσας θα πρέπει να εξυπηρετεί ένα σκοπό. Η γωνιά της πληροφόρησης, η γωνιά της συζήτησης, η γωνιά της εργασίας με θρανία-ομάδες, η γωνιά των υλικών είναι μερικές από τις γωνιές που ο δάσκαλος μαζί με τους μαθητές του θα μπορέσουν να δημιουργήσουν και να μετατρέψουν έτσι μια άχαρη σχολική αίθουσα σε χώρο που έχει προσαρμοστεί στις ανάγκες των παιδιών και της μάθησης.

About Anna's Pappa blog

Διαχειρίστρια του Anna's Pappa blog. Το ιστολόγιο που θέλει να γίνει ένας τόπος συνάντησης παιδιών, δασκάλων και γονέων. Είμαι δασκάλα στο 18ο Δημοτικό Σχολείο Θεσσαλονίκης και συγγραφέας παιδαγωγικών. Όλα τα χρόνια στην εκπαίδευση δίδαξα διαθεματικά και διεπιστημονικά. Πιστεύω μου είναι ότι όλα τα παιδιά έχουν το δικαίωμα να μάθουν πώς να μαθαίνουν και να αποκτούν δεξιότητες. Τα ευτυχισμένα παιδικά χρόνια διαρκούν μια ολόκληρη ζωή!!
This entry was posted in εκπαιδευτικά άρθρα and tagged , . Bookmark the permalink.

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s