Η παιδαγωγική τιμωρία στο Βυζάντιο

Άννα Δ. Παππά, δασκάλα συγγραφέας

schoolΟι γνώσεις μας για την Παιδαγωγική στο Βυζάντιο προέρχονται από τις παιδαγωγικές απόψεις  που διαλαμβάνονται στα ιατρικά συγγράμματα της εποχής. Παρατηρούμε, με  έκπληξη,  ότι στα ιατρικά συγγράμματα εκφράζονται παιδαγωγικές απόψεις διαμετρικά αντίθετες από αυτές των δασκάλων και της εκκλησίας, όπως  η κατάλληλη ηλικία έναρξης του σχολείου και η επιλογή του δασκάλου.
Έτσι, σύμφωνα, με τους ιατρούς, οι δάσκαλοι θα πρέπει να είναι πράοι και φιλάνθρωποι και να διδάσκουν χρησιμοποιώντας τον έπαινο σε άνετη και χαρούμενη ατμόσφαιρα, η δε άνεσις και χαρά της ψυχής εις ευτροφίαν σώματος μεγάλα συμβάλλεται. Επιπλέον, καταδικάζονται οι δάσκαλοι που επιπλήττουν τους μαθητές ή χρησιμοποιούν βία, γιατί δημιουργούν χαρακτήρες, που τελικά απεχθάνονται τη μάθηση. Προτείνεται, από τους ιατρούς, να έχουν οι μαθητές περισσότερο ελεύθερο χρόνο για παιχνίδι, ουκ αναγκαίον δε ουδέ διά όλης της ημέρας θλίβειν τους αρτιμαθείς.
Να τονιστεί εδώ το παράδοξο και ακραίο, ότι τόσο η εκκλησία όσο και οι παιδαγωγοί σε πλήρη ταύτιση, υποστηρίζουν την εφαρμογή σωματικών τιμωριών, ερχόμενοι σε πλήρη αντίθεση με τους ιατρούς. Λέγουν ότι σκοπός των γονέων, των κηδεμόνων και των δασκάλων είναι κυρίως ο σωφρονισμός των παίδων,  σαν αυτά να γεννιούνται κακοποιοί. Υπάρχει ενός επιπέδου σημαντική επικάλυψη των εννοιών παιδεία και σωφρονισμός. Στο σχολείο η βία θεωρείται απαραίτητη για να γίνουν οι μαθητές υπάκουοι και φιλομαθείς. Συνηγορούν και οι Πατέρες της Εκκλησίας, στων οποίων τα κείμενα είναι αποδεκτή η παιδευτική ράβδος, ενώ δεν αποδοκιμάζουν τις τιμωρίες, διότι θεωρούν ότι ωφελούν και επιφέρουν καλά αποτελέσματα. Τα απρόσεκτα παιδιά, μετά το σωφρονισμό ανοίγουν τα αυτιά τους, μαθαίνουν ευκολότερα και διατηρούν στη μνήμη τους τα μαθήματα.
Οι παιδαγωγοί θεωρούν το παιδί μάλλον ως μικρογραφία απειθούς ενηλίκου παρά ως ταχέως εξελισσόμενο οργανισμό, με ιδιαίτερα χαρακτηριστικά.
Συχνά η σκληρότητα και η αυστηρότητα ενός δασκάλου συνιστά την καλύτερη διαφήμιση και λειτουργεί υπέρ αυτού στις προτιμήσεις των γονέων.
Ως σωφρονιστική μέθοδο, οι λόγιοι, οι μοναχοί και οι δάσκαλοι συνιστούν και τη χρήση του μαστιγίου (μάστιξ, ιμάς, σκύτος). Για να πειθαρχήσουν οι πιο άτακτοι και αμελείς μαθητές, όλοι σχεδόν εγκρίνουν τη μαστίγωση ενώπιον των συμμαθητών τους. O Μιχαήλ Ψελλός υποστηρίζει ότι μικρά μάστιξ εφέλκεται προς μάθησιν, και ο λόγιος Ιωάννης Τζέτζης αναφέρεται σε δέρμα που μαστιγώνει τα οπίσθια των παιδιών που μαθαίνουν, σκύτος παίον τας πυγάς παίδων των μανθανόντων
Στη βαρύτατη αυτή ποινή προστίθενται και άλλες σχολικές ταπεινώσεις  όπως ο εμπτυσμός (φτύσιμο), το μουτζούρωμα του προσώπου με μελάνι, το τράβηγμα μαλλιών και ο ξυλοδαρμός.
Είναι τόσο παγιωμένη η πεποίθηση της αναγκαιότητας της σωματικής βίας στα παιδιά, σε όποιο κοινωνικό στρώμα και αν ανήκουν, ώστε δεν εξαιρούνται ούτε τα παιδιά της αυτοκρατορικής οικογένειας, τα οποία ο παιδαγωγός έχει το δικαίωμα να τιμωρεί σωματικά, όσο σκληρά νομίζει, για τα παραπτώματα και τις κακές σχολικές επιδόσεις τους.
O Άγιος Αρσένιος, παιδαγωγός του μελλοντικού αυτοκράτορα Αρκάδιου, γιου του Μεγάλου Θεοδοσίου, είχε προξενήσει τέτοιες πληγές στο σώμα του μαθητή του, ώστε σχεδόν έως θανάτου, τους τύπους των πληγών φέρειν εν τω σώματι. Όλη του τη ζωή έφερε τις ουλές. Κανένας λόγος δεν γίνεται για τις ουλές που έφερε ισόβια στην ψυχή του, ακόμη κι αν προκλήθηκαν από έναν μελλοντικό άγιο. Το τελευταίο δεν παρατίθεται με επικριτική διάθεση, αλλά για να αποδείξει ότι ακόμη και καλοπροαίρετα μυαλά ήταν οικτρά πλανημένα στο συγκεκριμένο θέμα, αυτό του σωφρονισμού (διδασκαλίας) των παιδιών.

About Anna's Pappa blog

Διαχειρίστρια του Anna's Pappa blog. Το ιστολόγιο που θέλει να γίνει ένας τόπος συνάντησης παιδιών, δασκάλων και γονέων. Είμαι δασκάλα στο 18ο Δημοτικό Σχολείο Θεσσαλονίκης και συγγραφέας παιδαγωγικών. Όλα τα χρόνια στην εκπαίδευση δίδαξα διαθεματικά και διεπιστημονικά. Πιστεύω μου είναι ότι όλα τα παιδιά έχουν το δικαίωμα να μάθουν πώς να μαθαίνουν και να αποκτούν δεξιότητες. Τα ευτυχισμένα παιδικά χρόνια διαρκούν μια ολόκληρη ζωή!!
This entry was posted in εκπαιδευτικά άρθρα and tagged , , . Bookmark the permalink.

2 απαντήσεις στο Η παιδαγωγική τιμωρία στο Βυζάντιο

  1. Ο/Η pitsounaki λέει:

    Reblogged this on platiakapela.

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s