Ευέλικτη Ζώνη και Οικολογική Συνείδηση (Κοινωνική Πραγματικότητα και Σχολική Πράξη)

       Δρ. Δημήτριος Α. Δρογίδης
            Σχολικός Σύμβουλος  Π.Ε

Βρισκόμαστε σε μια περίοδο ριζικών κοινωνικών και οικονομικών μεταβολών, όπου η ανθρωπότητα επιχειρεί να αναθεωρήσει τη στάση της απέναντι στη ζωή και την κοινωνία. Παρά το γεγονός ότι ο κόσμος δεν έχει καταλήξει σε μια νέα ταυτότητα που θα μπορούσε να εκφράσει την κοινωνία της τρίτης χιλιετίας, γνωρίζει πολύ καλά τα μεγάλα προβλήματα που τον ταλαιπωρούν.Οι αντιλήψεις που κυριάρχησαν σε όλον τον εικοστό αιώνα με τη μεταβιομηχανική ανάπτυξη και την καταναλωτική αντίληψη δεν έφεραν τα επιθυμητά αποτελέσματα. Τα μεγάλα προβλήματα, όπως είναι η οικονομική ευημερία, οι πόλεμοι και η μόλυνση του περιβάλλοντος παρέμειναν. Η ανάπτυξη της τεχνολογίας και οικονομικοί δείκτες δεν απέδωσαν τόσο ώστε να ανεβεί το επίπεδο ζωής της κοινωνίας.

Όλα τα παραπάνω έχουν άμεση σχέση με την αντίληψη του σύγχρονου ανθρώπου για την ανάπτυξη της κοινωνίας και το ρόλο του μέσα στο κοινωνικό σύνολο κι αυτό σημαίνει ότι διαμορφώθηκε μια εικόνα που πέρασε μέσα στα εκπαιδευτικά συστήματα όλων των χωρών. Η εκπαίδευση έχει ένα μεγάλο μερίδιο ευθύνης για την εικόνα της κοινωνίας, αφού μεταφέρει, από τη μια πλευρά, την αντίληψη της πολιτείας για τον κόσμο κι από την άλλη πλευρά, στοιχεία από την κουλτούρα του κοινωνικού συνόλου.

Έτσι το σχολικό περιβάλλον δε μεταφέρει μόνο γνώσεις αλλά συμβάλλει σημαντικά και στον τρόπο που μαθαίνει η κοινωνία να βλέπει τα πράγματα. Υπήρξαν πολλά μοντέλα σχολικής μάθησης (Α. Παππά 2005) που έχουν επίκεντρο τον πολίτη σε μια ανοιχτή ή κλειστή κοινωνία και κάθε ένα εξυπηρετούσε μια διαφορετική στάση ζωής. Αυτό σημαίνει ότι το σχολείο πήρε πολλές εκδοχές για να εξυπηρετήσει της επιδιώξεις που έβαζε η πολιτεία, η σχέση της παιδείας με την πολιτική έχει μελετηθεί από πολλούς στοχαστές (Π. Πολυχρονόπουλου 1980) κι αυτό μας οδηγεί στο συμπέρασμα, ότι κάθε μορφή ηγεσίας θέλει ένα διαφορετικό πολίτη.

Αυτή η σχέση του πολίτη με το κοινωνικό περιβάλλον αποτελεί το κλειδί για την κοινωνία που θέλουμε και τη συνείδηση που θα διαμορφώσουμε. Το σχολείο, δηλαδή, πέρα από τη γνώση, μας δίνει και τον τρόπο διαχείρισης της γνώσης κι αυτό βοηθά να δούμε τα πράγματα με διαφορετική λογική. Στο πρόσφατο παρελθόν ο στόχος του σχολείου ήταν η προετοιμασία της νεολαίας με τη μετάδοση ενός οριοθετημένου και μη αμφισβητούμενου πλέγματος γνώσεων (Α. Παππά 2005) αυτό το δεδομένο άλλαξε γιατί η σημερινή λογική βασίζεται στο μοντέλο της παγκοσμιοποίησης και τη σύνδεση της εκπαιδευτικής διαδικασίας με τα μέσα παραγωγής, όχι μόνο επειδή περάσαμε από τις εθνικές κοινωνίες στην κοινωνία της αγοράς, αλλά διότι βρισκόμαστε σε ένα ενιαίο παγκόσμιο κοινωνικό περιβάλλον.

Έτσι η εκπαιδευτική κοινότητα υποχρεώθηκε να διευρύνει τους προσανατολισμούς της και υιοθέτησε τη στρατηγική της ευέλικτης ζώνης που πέρασε στα νέα αναλυτικά προγράμματα. Μέσα από την ευέλικτη ζώνη επιχειρήθηκε ένα άνοιγμα στην κοινωνία κι αυτό γίνεται μέσα από σχέδια εργασίας όπου επιχειρείται η διαθεματική προσέγγιση ενός θέματος, δηλαδή την πολύπλευρη μελέτη ενός φαινομένου μέσα από πολλές παραμέτρους (π.χ. ιστορικά, κοινωνικά, πολιτιστικά, αθλητικά  κλπ), έτσι οι μαθητές έχουν τη δυνατότητα να αποκτήσουν μια ολοκληρωμένη άποψη. Αν θέλουμε να περάσουμε σε περιβαλλοντικά ζητήματα υπάρχει ένα έντονο οικολογικό πρόβλημα με κυρίαρχο φαινόμενο τη μόλυνση του περιβάλλοντος, η μελέτη του θέματος μπορεί να γίνει από την πλευρά της Βιολογίας, της Φυσικής, της Ιστορίας, της Οικονομίας, και της Κοινωνιολογίας (Θ. Θεοδώρου).

Στόχος όλων των παράπλευρων παραμέτρων είναι η παρουσία όλων των συνιστωσών που οδηγούν σε μια τέτοια κατάσταση. Η μόλυνση του περιβάλλοντος είναι αποτέλεσμα μιας κακής διαχείρισης του φυσικού πλούτου και μιας αθέμιτης παρέμβασης της ανθρώπινης δύναμης. Μέσα από μια διαθεματική αναζήτηση του φαινομένου οι μαθητές ανακαλύπτουν τις διαστάσεις του θέματος και επιλέγουν τα δεδομένα που θα παρουσιάσουν στην τάξη. Η ευέλικτη ζώνη δε μπορεί να εφαρμοστεί μέσα σε ένα διδακτικό δίωρο, αλλά πρέπει να γίνει στάση ζωής, μια φιλοσοφία που πρέπει να περάσει μέσα στο σχολικό περιβάλλον, δημιουργώντας τις προϋποθέσεις για συστηματική μελέτη του κάθε φαινομένου που επιλέγεται. Αυτή η λογική μπορεί να περάσει μέσα από πολλούς τρόπους εργασίας, γιατί η πληροφορία έχει ξεπεράσει το σχολικό εγχειρίδιο και έχει πάρει διάφορες μορφές, μέσα από τη μουσική, το διαδίκτυο, την ραδιοφωνική και τηλεοπτική διαφήμιση, την αρθρογραφία, τον τύπο, την προφορική επικοινωνία και κάθε άλλη πηγή που είναι δυνατόν να φέρει πληροφορίες που είναι χρήσιμες πάνω σε ένα θέμα.

Για να λειτουργήσει σωστά η ευέλικτη ζώνη, θα πρέπει να σταματήσει η αποσπασματική της αντιμετώπιση και να γίνει συνολική αναδιάρθρωση του εκπαιδευτικού προγράμματος από το νηπιαγωγείο έως και το γυμνάσιο. Η αλματώδης εξέλιξη στον τομέα της τεχνολογίας υποχρεώνει το σχολείο να περάσει σε μια άλλη αντίληψη της γνώσης κι αυτό θα οδηγήσει σε αναθεώρηση ολόκληρου του συστήματος διαχείρισης της γνώσης. Μια τέτοια δυνατότητα θα μεταβάλει εκ βάθρων την εικόνα του πολίτη αφού άλλωστε η εικόνα της κοινωνίας πήρε άλλες διαστάσεις. Η ταυτότητα του σύγχρονου πολίτη έχει μεγάλη σημασία, επειδή δημιουργεί νέες προϋποθέσεις σε ό,τι αφορά τις υποχρεώσεις και τα δικαιώματα του ανθρώπου απέναντι στην κοινωνία και της κοινωνίας απέναντι στον άνθρωπο.

Μια τέτοια σημαντική μεταβολή επιτρέπει αλλαγές και στις κοινωνικές σχέσεις, γιατί σήμερα ο άνθρωπος δεν ανήκει ούτε στην περιοχή που κατοικεί, ούτε στη χώρα που μένει. Η καθημερινότητα, όπως προκύπτει μέσα από τα δελτία ειδήσεων, αποδεικνύει ότι είμαστε ένα κομμάτι της ευρύτερης διεθνούς κοινότητας, που δέχεται τις επιρροές από κάθε γεγονός ή φαινόμενο που κάνει την εμφάνισή του στον πλανήτη. Δυστυχώς, έχει αποδειχτεί στην πράξη, ότι ενώ στο παρελθόν τα προβλήματα απασχολούσαν μια γεωγραφική περιοχή, σήμερα τα μεγάλα και σοβαρά ζητήματα, όπως είναι αυτό της μόλυνσης του περιβάλλοντος, της οικονομικής κρίσης, της μετανάστευσης και της κοινωνικής απομόνωσης απασχολούν όλους τους ανθρώπους που κατοικούν τη γη.

Επομένως, είναι λογικό μέσα από τη διαδικασία της γνώσης να οικοδομηθεί ένα νέο πρότυπο που να εξυπηρετεί τη σύγχρονη πραγματικότητα. Η ευέλικτη ζώνη είναι μια προσπάθεια να διευρύνουν οι μαθητές τον τρόπο σκέψης και αντιμετώπισης της ίδιας της κοινωνίας. Η εκπαιδευτική ανανέωση περνά μέσα από τις κοινωνικές ανάγκες και μας βοηθά να αναθεωρήσουμε τις προτεραιότητες του παρελθόντος, μειώνοντας όσο είναι δυνατό τους κραδασμούς από τις πληθυσμιακές μεταβολές που επηρεάζουν όλες τις περιοχές του πλανήτη.

Η οικολογική συνείδηση δεν μπορεί να διαμορφωθεί χωρίς τον επαναπροσδιορισμό της ταυτότητας του πολίτη. Είναι μια διαδικασία που ξεκινά από τη θέση μας μέσα στο ευρύτερο κοινωνικό σύνολο και το μερίδιο ευθύνης που έχουμε για να στηρίξουμε μια προσπάθεια ανατροπής των καταστρεπτικών δραστηριοτήτων. Μέσα από τα σχέδια εργασίας της ευέλικτης ζώνης οι μαθητές επιχειρούν να μάθουν τη συλλογική δουλειά, αυτό στην ουσία είναι μια μικρογραφία της σύγχρονης αντίληψης, ότι τα διάφορα φαινόμενα έχουν διεπιστημονική προσέγγιση.

Η συλλογική δουλειά μας αποκαλύπτει πως κανείς δεν είναι σε θέση να έχει – από μόνος του – μια σφαιρική αντίληψη της πραγματικότητας. Επομένως υπάρχει μια αλληλεξάρτηση ανάμεσα στους ανθρώπους και τις κοινωνικές ομάδες που τις απαρτίζουν. Ο διαπροσωπικός όσο και ο κοινωνικός διάλογος αποτελούν μια κοινωνική αναγκαιότητα που γίνεται πιο έντονη σε μια περίοδο που ο καθένας φοβάται την εικόνα του άλλου. Είναι γνωστός ο καθημερινός μονόλογος όπου όλοι μιλούν χωρίς να ακούν τους άλλους και καταλήγουμε σε ένα θόρυβο που οδηγεί στην κοινωνική αλαλία (Δ. Δρογίδη 2007). Μέσα στα πλαίσια της ευέλικτης ζώνης επιχειρούμε να επαναπροσδιορίσουμε την εικόνα του κοινωνικού διαλόγου και να την κάνουμε στάση ζωής στη σχολική τάξη.

Όταν πάλι διαπραγματευόμαστε ένα θέμα που αφορά την οικολογία, ο διάλογος και η συλλογική μελέτη γίνονται πιο επιτακτικά, αφού οι μαθητές πρέπει να νιώσουν τόσο τη μοναδικότητά τους σαν άνθρωποι, όσο και την αλληλεξάρτησή τους σα σύνολο. Μόνο τότε μπορούν να αντιληφθούν την έννοια της οικολογίας (οίκος + λόγος) και του οικοσυστήματος (οίκος + σύστημα). Η έννοια του οίκου έχει τη διάσταση του προσωπικού μας χώρου, όσο και του ασύλου. Αν γίνουν αντιληπτές αυτές οι ερμηνείες, μπορούν στη συνέχεια να αντιληφθούν την έννοια του περιβάλλοντος σε βιολογικό και σε κοινωνικό επίπεδο. Το περιβάλλον είναι ένας προσωπικός χώρος που πρέπει να εκτιμήσουν οι μαθητές για να προσδιορίσουν τη θέση τους, όχι ως άτομα, αλλά ως ενεργοί πολίτες και μέσα από το κοινωνικό περιβάλλον μπορούν να ανακαλύψουν στοιχεία που συνθέτουν το δικό τους καθρέφτη, μέσα απ’ αυτή την ανακάλυψη μπορούν να βρουν την αξία του φυσικού τοπίου και να εκτιμήσουν την προσφορά.

Η έννοια της προσφοράς ακολουθεί την εικόνα της συλλογικότητας μέσα σε ένα φυσικό και κοινωνικό περιβάλλον που παραπαίει, επειδή έχασε την κοινωνικότητά του. Στο παρελθόν η υπήρχε  κοινωνικότητα τόσο στην ανθρωπότητα, όσο και στο φυσικό περιβάλλον, αφού όλα στηρίζονταν στη σχέση αλληλεξάρτησης του ανθρώπου από τον άνθρωπο και της φυσικής ισορροπίας που υπήρχε στην οικολογική αλυσίδα. Από την ώρα που ο άνθρωπος μετατράπηκε σε άτομο, τα δεδομένα άλλαξαν δραματικά.

Η συνείδηση του ανθρώπου έδωσε τη θέση της στην ατομική συνείδηση, το κοινωνικό σύνολο έγινε ο «άγνωστος άλλος» που απειλεί την παρουσία μας και η επιτυχία μας εξαρτάται από την εξέλιξή μας σε βάρος των άλλων ατόμων, χωρίς ποτέ να αντιληφθούμε την τραγικότητα της κοινωνικής αποσύνθεσης. Μια τέτοια λογική πέρασε και στη διαχείριση του φυσικού περιβάλλοντος, η αλόγιστη χρήση των ενεργειακών πηγών σε συνδυασμό με τη χρήση προϊόντων που είναι εχθρικά προς το περιβάλλον έφεραν τη μόλυνση σε τέτοια επίπεδα που η οικολογική καταστροφή θεωρείται κάτι περισσότερο από βέβαιη. Το άτομο έβγαλε όλη την ανασφάλειά του μέσα από το «σύνδρομο της κυριαρχίας» και σήμερα βρισκόμαστε σε ένα πόλεμο εν εξέλιξη που έχει περιβαλλοντικές, οικονομικές και κοινωνικές απώλειες.

Έγινε μια μεγάλη προσπάθεια αποδόμησης του φυσικού και κοινωνικού γίγνεσθαι μέσα από την αμφισβήτηση των αξιών και ένας προσανατολισμός στη καταναλωτική ευδαιμονία. Η αποδόμηση της θρησκευτικής συνείδησης, η απώλεια ιδεολογίας, η χρεοκοπία της πολιτικής στη συνείδηση του ατόμου έδωσε έναν ευρύτερο αποπροσανατολισμό. Όπως ομολόγησε ο γάλλος διανοούμενος Ρεζίς Ντεμπρέ (Ρ. Ντεμπρέ 2004) η καταστροφή ή η διάβρωση παλαιών «φάρων» που συνιστούσαν Εκκλησίες, οικογένειες, έθιμα και καλοί τρόποι μεταθέτει στη δημόσια υπηρεσία της διδασκαλίας τα στοιχειώδη καθήκοντα προσανατολισμού στο χώρο και το χρόνο, τα οποία δεν είναι πλέον σε θέση να εκπληρώσει η κοινωνία των πολιτών.

Η επισήμανση ότι η δημόσια υπηρεσία της διδασκαλίας επωμίζεται τα στοιχειώδη καθήκοντα προσανατολισμού στο χώρο και το χρόνο χρεώνει στην εκπαιδευτική διαδικασία μια σημαντική όσο και δύσκολη αποστολή. Φτάσαμε στο σημείο να ζητάμε από την εκπαίδευση να διαμορφώσει πολιτική σκέψη, γιατί μόνο έτσι θα δώσει προσανατολισμό στο χώρο και το χρόνο. Άλλωστε η εκπαίδευση είναι στοιχείο που εμπεριέχεται στο γενικότερο σχήμα που ονομάζουμε παιδεία. Εννοιολογικά, ο όρος παιδεία περιέχει την εκπαίδευση, τη μόρφωση, την ανατροφή και την κουλτούρα (Π. Πολυχρονόπουλου 1980).

Έτσι το σχολείο καλείται να διαμορφώσει πολίτες που θα απαντήσουν στα μεγάλα αδιέξοδα κι αυτές θα βρεθούν μέσα από την επαναπροσέγγιση της γνώσης. Σήμερα η σωστή διαχείριση των πληροφοριών και η παρουσία ενός κοινωνικού πλαισίου που θα μετατρέψει τα άτομα σε πολίτες θα βάλει τα θεμέλια για μια ευρύτερη ανατροπή. Ένα ευέλικτο σχολείο (Α. Παππά, 2005) θα οδηγήσει σε ενεργούς πολίτες με διαπαιδαγώγηση, μια τέτοια πραγματικότητα θα επιτρέψει στη νεολαία να περάσει από το διθέσιο άρμα της «κατανάλωσης – επικοινωνίας» σε μια πολιτισμένη κοινωνία, διατηρώντας την κριτική ικανότητα (Ρ. Ντεμπρέ 2004).

Η διαφορά ανάμεσα στην κατανάλωση – επικοινωνία και την πολιτισμένη κοινωνία είναι τεράστια, η πρώτη βασίζεται σε κατευθυνόμενα μηνύματα που απευθύνονται στη μάζα των ατόμων, η δεύτερη βασίζεται σε ελεύθερες επιλογές (θρησκευτικές, πολιτιστικές, κοινωνικές, πολιτικές) που απευθύνεται στο διάλογο των πολιτισμών. Η κατανάλωση – επικοινωνία εκφράζει την κοινωνία της αγοράς, η πολιτισμένη κοινωνία εκφράζει την κοινωνία των πολιτισμών. Η κοινωνία των πολιτισμών μπορεί να αναπτύξει οικολογική συνείδηση, ενώ η κοινωνία της αγοράς θα κοστολογήσει την προσπάθεια διάσωσης του πλανήτη.

Ένα από τα θεμελιώδη ζητήματα είναι ποια εικόνα θέλουμε να έχει το αυριανό κοινωνικό περιβάλλον κι αν φοβόμαστε τη διαφορετικότητα των εθνικών πολιτισμών. Υπάρχουν μελετητές όπως ο Σάμιουελ Χάντιγκτον που υποστηρίζουν ότι η αναζωογόνηση της θρησκείας ενισχύει τις πολιτιστικές διαφορές (Σ. Χάντιγκτον 2001), την ίδια στιγμή η απώλεια της θρησκευτικής συνείδησης οδηγεί στην κοινωνική αποσυσπείρωση και αυτό ανατρέπει την εικόνα της συλλογικότητας. Τα παγκόσμια ζητήματα όμως απαιτούν κοινές προσπάθειες, επειδή η μοίρα των ανθρώπων είναι κοινή.

Όλες οι μορφές συνείδησης (οικολογική, οικονομική, θρησκευτική, κοινωνική, πολιτιστική) έχουν έναν κοινό τόπο, ότι συνυπάρχουμε σε ένα χώρο κι ότι ο τρόπος που πολιτεύεται ο καθένας επηρεάζει και τους υπόλοιπους, άρα μέσα από την εκπαιδευτική διαδικασία θα κληθούμε, όχι μόνο να συλλέξουμε πληροφορίες, αλλά να βάλουμε όρια που θα διαμορφώσουν νέο κώδικα διαβίωσης. Ο νέος κώδικας διαβίωσης πρέπει να διαθέτει το χώρο συνύπαρξης όλων των ζητημάτων που αφορούν τις πολιτισμικές διαφορές.

Μέσα από τους διαφορετικούς τρόπους σκέψης μπορεί να λειτουργήσει η κοινή θέση για την οικολογία, την οικονομία, την κοινωνία, διαμορφώνοντας ένα οικουμενικό σύστημα αξιών που θα εκφράζει όλες τις πλευρές. Αυτό θα οδηγήσει αναπόφευκτα στη συλλογική συνείδηση με τις διάφορες μορφές που αναφέραμε πιο πάνω. Μέχρι σήμερα οι προσπάθειες των ισχυρών του κόσμου ευνοούν μια πολιτιστική αφομοίωση με κριτήριο τη λογιστική αξία της αγοράς.

Στην πραγματικότητα, οι μεγάλες εμπορικές εταιρείες άρχισαν να χρηματοδοτούν μεγάλα πολιτιστικά και αθλητικά γεγονότα και οι φίρμες πήραν πολιτιστική ταυτότητα, ενώ τα ίδια τα γεγονότα απέκτησαν εμπορική ταυτότητα. Αυτή η πρακτική, φυσικά, δεν έχει καμιά σχέση με τη χορηγία όπως τη γνωρίσαμε στην αρχαία Ελλάδα με στόχο την πολιτιστική προσφορά στους μη προνομιούχους πολίτες. Αντίθετα, έχει σα στόχο τη διαμόρφωση μιας νοοτροπίας μέσα από τη χρήση προϊόντων, που γίνεται τρόπος ζωής (N. Klein 2005). Σε ένα τέτοιο εμπορικό τοπίο διαμορφώνεται η παγκοσμιοποίηση όπου χάνονται τα εθνικά ήθη κι έθιμα και το τοπικό χρώμα κάθε περιοχής. Ο χαρακτήρας αυτού του τοπίου δεν επιτρέπει την παρουσία της οικολογικής συνείδησης, χάνεται το πρώτο συνθετικό «οίκος» μαζί με όσα στοιχεία υποχωρούν ενώ υπερτονίζεται το δεύτερο συνθετικό «λογική» που έχει πρακτική – ανταλλακτική αξία.

Το σχολείο εισπράττει, καθημερινά, ένα μέρος αυτής της πραγματικότητα, όχι μόνο μέσα από τη στρατηγική του αναλυτικού προγράμματος σε κάθε μάθημα, αλλά μέσα από τη συμπεριφορά του μαθητικού πληθυσμού, οι μαθητές έρχονται φορτισμένοι από τις αντιλήψεις των γονιών, τις επιρροές του κοινωνικού περιβάλλοντος, τα διαφημιστικά καταναλωτικά μοντέλα, την υπερπροσπάθεια των υποχρεώσεων (σχολείο, φροντιστήριο, ξένες γλώσσες κλπ) κι όλα αυτά πρέπει να τα διαχειριστεί ο εκπαιδευτικός. Η ευέλικτη ζώνη έχει την πολυτέλεια να δείξει πως μπορούν να ερμηνευτούν τα φαινόμενα και ποιες διαστάσεις παίρνουν μέσα στο φυσικό και κοινωνικό χώρο. Δίνει τη δυνατότητα ερμηνείας και κριτικής, αξιοποιώντας τις πτυχές των μηνυμάτων, χωρίς αποκλεισμούς.

Το πολυπολιτισμικό υπόβαθρο του σύγχρονου σχολείου είναι μια κοινωνική πραγματικότητα, που δίνει πολλές ευκαιρίες για διάλογο με πολλές επιλογές, αλλά μια τέτοια πιθανότητα προϋποθέτει τους κατάλληλους χειρισμούς από τον εκάστοτε εκπαιδευτικό. Το οικολογικό ζήτημα απαιτεί το κατάλληλο εποπτικό υλικό από το φυσικό περιβάλλον μιας περιοχής τη δυνατότητα σύγκρισης των διαφορετικών περιοχών και τη μελέτη των φυσικών μεταβολών ανάμεσα στο παρελθόν και το παρόν.

Ανάλυση της τοποθεσίας μιας χώρας σε σχέση με μια άλλη και η αναφορά των πολεμικών συγκρούσεων για την εκμετάλλευση των πλουτοπαραγωγικών πηγών δίνει και την οικολογική και την ιστορική διάσταση. Η σημασία που δίνουν οι επιστήμονες στις ανανεώσιμες πηγές ενέργειας και στροφή των ηγεσιών σ’ αυτές είναι μια ακόμη σημαντική πτυχή. Η σημασία που έχει ο λευκός χρυσός (νερό) και η κυριαρχία σ’ αυτό το στοιχείο πήρε την ονομασία γεωπολιτική του νερού (Y. Lacoste 2007). Ορισμένοι σχολιαστές δηλώνουν ότι οι μεγάλες συγκρούσεις του 21ου αιώνα θα είναι πόλεμοι για το νερό.

Όταν η διαχείριση του υδροφόρου ορίζοντα θα καθορίζεται από την πολιτική ορισμένων κρατών, που θα έχουν την τεχνολογία, την υποδομή για την κατανομή του πολυτιμότερου αγαθού, τότε η ζωή θα πάρει άλλες εξαρτήσεις. Στη σημερινή πραγματικότητα ένα από τα ζητήματα της αραβοϊσραηλινής διένεξης είναι για τους ασήμαντους υδάτινους πόρους της περιοχές, ακόμη η χρήση των υδάτων των ποταμών Τίγρη και Ευφράτη βάζει σε διαμάχη την Τουρκία με το Ιράκ και τη Συρία. Εδώ βλέπουμε ότι δεν υπάρχει οικολογική συνείδηση με την έννοια της συνδιαχείρισης, αλλά οικολογική στρατηγική με την έννοια της κυριαρχίας.

 

 

Παράλληλα οι πολεμικές επιχειρήσεις διαβρώνουν την ατμόσφαιρα επιλέγοντας μια σταδιακή φθορά είτε με ατομικά, είτε με χημικά, είτε με βιολογικά όπλα, ακόμη σε καιρό ειρήνης γίνονται αεροψεκασμοί για να φανούν οι αντιδράσεις των ζωντανών οργανισμών στα διάφορα χημικά προϊόντα που βγάζουν οι εταιρείες. Αυτές οι δραστηριότητες δημιουργούν ηθικά και κοινωνικά διλήμματα των «ερευνητικών» προγραμμάτων που υλοποιούν ποικιλώνυμα κέντρα επιστημών με ιδιωτικές και δημόσιες χορηγίες.

Η ευέλικτη ζώνη δεν είναι, σίγουρα, σε θέση να κάνει μια συστηματική μελέτη όλων των παραπάνω παραμέτρων, αλλά μπορεί να συμβάλλει στην κοινωνική ευαισθησία του μαθητικού πληθυσμού και να δώσει ένα παράδειγμα μελέτης για τη νεολαία. Τελικά η παιδεία αποτελεί το πρωταρχικό στοιχείο της πολιτικής σκέψης με πολλαπλές προεκτάσεις και η εκπαίδευση μπορεί να επιλέξει τον τρόπο ανάλυσης των δεδομένων, αξιοποιώντας ή παραμερίζοντας την κριτική σκέψη. Μέσα στην εκπαιδευτική διαδικασία περνάει κάθε ιδεολογική επιλογή που προτείνει η πολιτεία και μετατρέπεται σε κοινωνικό αξίωμα.

Το κάθε αξίωμα που περνά στην εκπαίδευση δίνει δείγματα μια δεκαετία αργότερα, γιατί χρειάζεται ένα ικανό χρονικό διάστημα για να επηρεάσει το κοινωνικό σύνολο και να διαμορφώσει συμπεριφορές. Η λογική των συχνών εκπαιδευτικών μεταβολών δεν οδηγεί σε θετικά αποτελέσματα και δημιουργεί την εντύπωση μιας σύγχυσης σε επίπεδο οραμάτων και στρατηγικών. Η νεολαία αποτελεί το πιο δυναμικό και εύπλαστο τμήμα της κοινωνίας και έχει ανάγκη από στόχους και οράματα.

Η σημερινή πραγματικότητα δεν εκφράζει τις ανάγκες της νεολαίας, γιατί είναι πολιτικά άχρωμη και κοινωνικά μετέωρη, εκείνο που πρέπει να καλύψει το ευέλικτο σχολείο είναι να δώσει ερμηνείες στα ζητήματα που απασχολούν τους νέους και να επιλέξει ανάμεσα στον εξειδικευμένο υπήκοο και το μορφωμένο πολίτη. Ο πρώτος είναι αυτός που έχει μια υπερεπάρκεια προσόντων και είτε ανήκει στη γενιά των 700 €, είτε βρίσκεται στην ανεργία. Προσπαθεί να βρει μια θέση που θα ανταποκρίνεται στις προσδοκίες του, ενώ βρίσκεται σε διαρκή ομηρία των κοινωνικών μεταβολών και της αγοραστικής πολιτικής. Αισθάνεται διαρκώς εγκλωβισμένος από τις εξελίξεις και βλέπει παντού πιθανούς ανταγωνιστές που είναι υπεύθυνοι για την ανασφάλειά του ή την ανεργία του.

Ο δεύτερος είναι ο ενεργός πολίτης που ξέρει να ελίσσεται με βάση τις απαιτήσεις της εποχής του, είναι ενημερωμένος για τα ζητήματα που προκύπτουν, ασκεί εποικοδομητική κριτική και κινείται με γνώμονα τις αξίες του. Αυτός θα επιλέξει να προσαρμοστεί στις ανάγκες τις εποχής του και θα γίνει παραγωγικός σε οποιονδήποτε τομέα, ανεξάρτητα από την κατάρτισή του.

Οι επιλογές της αγοράς δεν έχουν καμιά σχέση με το μορφωμένο πολίτη αλλά με τον εξειδικευμένο υπήκοο, μόνο έτσι θα μπορούσε να εξασφαλιστεί η φτηνή και αποδοτική εργασία με τη λογική της υποταγής σε ένα περιβάλλον με υπερπροσφορά εργατικού δυναμικού και περιορισμένη ζήτηση. Το σχολείο δέχεται όλες αυτές τις εικόνες και προσπαθεί να οδηγήσει σε ένα συγκερασμό τις τάσεις που υπάρχουν, γιατί δε μπορεί να ‘κλείσει τα μάτια’ σε μια πολυσυλλεκτική πραγματικότητα είναι υποχρεωμένο να εκφράσει όλες τις πλευρές, χωρίς αποκλεισμούς.

Το προφίλ του σύγχρονου σχολείου είναι ευμετάβλητο και πολύ διαφορετικό από το σχολείο του παρελθόντος, έχει παιδιά από διαφορετικές κοινωνικές και πολιτιστικές ομάδες και βρίσκεται σε μια εποχή που αναδεικνύονται οι βιολογικές και μαθησιακές διαφορές των μαθητών. Αυτά τα χαρακτηριστικά το κάνουν πιο πολύπλοκο και απαιτούν μια εκπαιδευτική διαδικασία πολλαπλών ταχυτήτων. Η λογική των ίσων ευκαιριών στην εκπαιδευτική διαδικασία επιτυγχάνεται μόνο με το σεβασμό των διαφορών των μαθητών.

Επομένως είμαστε υποχρεωμένοι να συνειδητοποιήσουμε την ταυτότητα του μαθητικού περιβάλλοντος, διατηρώντας τις εσωτερικές ισορροπίες που χρειάζεται η τάξη και να επιλέξουμε τα στοιχεία εκείνα που θα οδηγήσουν στην κατανόηση του θέματος και του τρόπου επεξεργασίας του. Η σημερινή κοινωνία όντας απογοητευμένη από το ευρύτερο κοινωνικό πλαίσιο επιχειρεί να βρει έναν «αποδιοπομπαίο τράγο» για να φορτώσει τις ευθύνες και όταν βλέπει τις αντιδράσεις των μαθητών ο ευκολότερος στόχος είναι η εκπαίδευση και ο ρόλος των εκπαιδευτικών. Με τα στοιχεία που παραθέσαμε παραπάνω θέλουμε να αποδείξουμε ότι η σχολική πράξη κινείται μέσα στα ίδια πλαίσια, επιχειρώντας να δώσει τις δικές τις απαντήσεις στα σύγχρονα προβλήματα.

ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ

 

Δημήτριος Δρογίδης, (2007) Από τον πολιτισμό στο Μεταπολιτισμό, University Studio Press, Θεσσαλονίκη

Θεοδώρου Θεόδωρου Η διαθεματική προσέγγιση της διδασκαλίας στη μέση εκπαίδευση  www.alfavita.gr

Guillochon Bernard, (2006), Παγκοσμιοποίηση, ένας πλανήτης με αποκλίνοντα σχέδια, Larousse,

Klein Naomi (2005)  NO LOGO, A.A.Λιβάνη, Αθήνα

Lacoste Yves (2006) Το νερό στον κόσμο, οι μάχες για τη ζωή, Larousse,

Ντεμπρέ Ρεζίς, (2004) Η διδασκαλία της θρησκείας στο ουδετερόθρησκο σχολείο, Εστία, Αθήνα,

Παππά Άννα, (2005) ,Μαθαίνοντας πώς να μαθαίνω, Φυλάτος, Θεσσαλονίκη,

Πολυχρονόυλος Πάνος, (1980), Παιδεία και Πολιτική στην Ελλάδα 1950-1975, Καστανιώτης, Αθήνα

Χάντιγκτον Σάμιουελ, (2001), Η σύγκρουση των πολιτισμών, Terzo Books, Αθήνα, 

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s